JATS XML:

XML

BibTEX:

BIB

Research Information Systems Citation Format:

RIS

Полный текст:

PDF

Аннотация:

В работе уточняются сведения о бытовании в европейской литературе XVI–XIX вв. эпитафии, якобы высеченной на надгробии Овидия, и рассматриваются ее переводы на русский и шведский языки. Впервые текст эпитафии был издан в 1574 г. в книге гравюр нидерландского художника Тобиаса Фендта (Tobias Fendt). В 1585 г. рассказ о надгробии Овидия и его эпитафии приведен в книге придворного советника герцога Курляндского Лаврентия Мюллера (Laurentius Müller) «Польские, лифляндские, московитские, шведские и другие истории» и в следующем году напечатан в книге немецкого агиографа Лаврентия Сурия (Laurentius Surius). По всей вероятности, из издания Фендта текст эпитафии Овидия перекочевал в изданные в 1587 г. «Анналы» польского историка Станислава Сарницкого (Stanisław Sarnicki) и был заимствован Дмитрием Кантемиром для его «Описания Молдавии». Русский перевод немецкого перевода книги Кантемира был издан в 1789 г., и в нем, как и во всех прочих случаях, эпитафия Овидия переводом не сопровождается. Русский подстрочный перевод эпитафии появился в 1882 г. в изданном в Риге переложении сочинения Мюллера. В Швеции перевод книги Мюллера вышел в 1629 г., был выполнен королевским переводчиком Эриком Шродерусом (Ericus Schroderus), и в нем латинский текст эпитафии напечатан вместе со стихотворным переложением на шведский язык. Шведский вариант двустишия из 6 книги «Фастов» Овидия Шродерус приводит в книге «Судебный беспорядок» (1616) — переводе немецкого трактата Георга Амвальда (Georg am Wald). Для сторонника идей шведского готицизма Шродеруса переложения латинских стихотворений должны были продемонстрировать возможности шведского языка как языка поэзии и подтвердить статус Швеции как великой культурной державы.

Ключевые слова: эпитафия Овидия, Лаврений Мюллер, Д. Кантемир, шведская литература XVII в., Эрик Шродерус, русская литература XVIII в.
Автор: Люстров М.Ю.
Информация об авторе:

Михаил Юрьевич Люстров — доктор филологических наук, профессор РАН, заведующий Отделом древнеславянских литератур, Институт мировой литературы им. А.М. Горького Российской академии наук, ул. Поварская, д. 25А, стр. 1, 121069 г. Москва, Россия.

https://orcid.org/0000-0002-8475-0700

E-mail: Адрес электронной почты защищен от спам-ботов. Для просмотра адреса в вашем браузере должен быть включен Javascript.

Для цитирования:

Люстров М.Ю. Эпитафия Овидия в русском и шведском переводах XVII–XIX вв. // Герменевтика древнерусской литературы. Сборник 25 / Ин-т мировой литературы РАН; гл. ред. О.А. Туфанова, науч. ред. М.В. Каплун. М.: ИМЛИ РАН, 2026. С. 744–757. https://doi.org/10.22455/HORL.1607-6192-2026-25-744-757

УДК: 821.161.1.0+821.113.6.0
Тип публикации: Научная статья
EDN:

https://elibrary.ru/EEEPMA

DOI: https://doi.org/10.22455/HORL.1607-6192-2026-25-744-757

СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ

Исследования

  1. Николаев С.И. Овидий в русской литературе XVII века // Русская литература. 1985. № 1. С. 205–211.
  2. Толстиков А.В. «Шведскость» как «готскость»: шведский готицизм XV–XVII вв. // Сущность и метаморфозы шведской идентичности: сб. ст. М.: РГГУ, 2008. С. 59–76.
  3. Формозов А.А. Заметки о Пушкине (комментарий археолога). 1. О гробнице Овидия // Временник Пушкинской комиссии. 1976. Л.: Наука, Ленингр. отд-ние, 1979. С. 131–132.
  4. Чешихин В.Е. Е.В.Чешихин. Опыт характеристики // Памяти Евграфа Васильевича Чешихина. К двадцатипятилетию со дня его кончины (1888 – 2 марта – 1913). Рига: Изд-е «Рижского вестника», 1913. 56 с.
  5. Allgemeine deutsche Biographie. Leipzig: Duncker & Humblot, 1875. 1. 781 s.
  6. Nicolae Stanisław Sarnicki, Annales — a Cantemirian bibliographical source // Diversité et Identité Culturelle en Europe. Bucureşti: Editura Muzeul Literaturii Române, 2010. T. 7/2. P. 90–97.
  7. Sánta Sára. Fatum necessitatis lex. The tomb of Ovid in the Hungarian historiography (16–18th century) // Acta Antiqua Academiae Scientiarum Budapest: Akademiai Kiado, 2021. V. 61. # 1. P. 63–73.
  8. Ståhle C.I. Vers och språk i Vasatidens och Stormaktstidens svenska diktning. Stockholm: Norstedt, 1975. 470 s.

Источники

  1. [Кантемир Д.К.] Димитрия Кантемира, бывшаго князя в Молдавии, Историческое, географическое и политическое описание Молдавии с жизнию сочинителя. С немецкаго переложения перевел Василий Левшин. М.: Унив. тип., у Н. Новикова, 1789. 388 c.
  2. Кантемир Д.К. Описание Молдавии. СПб.: Нестор-История. 2011. 842 с.
  3. [Миллер Л.] Записки курляндского герцогского гофрата Лаврентия Миллера о временах Стефана Батория // Сборник материалов и статей по истории Прибалтийского края. Рига: Тип. А.И. Липинского, 1882. Т. IV. С. 125–186.
  4. Публий Овидий Назон. Элегии и малые поэмы. М.: Худож. лит., 1973. 528 c.
  5. Am Wald G. Gerichts Teuffel, Darinn angezeigt und gehandlet wirt, wie und in was maßen der leidig Sathan bißweylen unordnung und zerrüttung in Gerichten durch die S. Gallen: gedruckt bey Leonhart Straub, 1580. 42 s.
  6. [Am Wald ] Georgii am Waldt, Juris Licent. Phil. & Med. Ut. Doct. Rättegångz Oordning, Hwaruthinnan förhandlas och tilkenna giffs, huru then ledhe Sathan igenom Dommarenar, Kärande och Swarande, Advocaterne, Procuratorerne, Witnen och andre slijke Rättegångs-Personer, understundom stichtar och åstadh kommer mycken oreda / oordning / och splijt uthi Rätten. Stockholm, [1619]. 88 s.
  7. Dalin O. Then Swänska Argus. Första delen. Stockholm: Utgiven av B. Hesselman och M. Lamm, 1910–1912. 399 s.
  8. Fendt Monumenta sepulcrorum cum epigraphis ingenio et doctrina excellentium virorum: aliorumque tam prisci quam nostri seculi memorabilium hominum: de archetypis expressa. Breslau, 1574. 257 p.
  9. [Kantemir ] Beschreibung der Moldau von Demetrio Kantemir ehemaligem Fürsten derselben // Magazin für neue Historie und Geographie. Hamburg: im Verlag Johann Nicolaus Carl Buchenröders und Compagnie, 1769. Theil 3. S. 537– 574.
  10. [Müller L.] Laurentii Mulleri Churländske Secretarij Korte och Sanfärdige Beskrifwelse om någre Förnämlighe och tänckwärdighe saker, som uti the tre Stormächrige Konnungars och Potentaters K. Johan then III, til Swerighe, K. Stephani Battori til Polen, theslikes Storförstens Iwan Wasiliewiss til Muskow / Regegemens tidh uthi Swerighe, Polen, Ryssland, Lyfland och Littowen förlupne äre. Hwaruthinnan och Beskriffues om the Swenskes Krigh emot Ryssen sampt andre märklighe saker och handlingar, som för närwarande tijdz tilstånd skull til at läsa och wetta äre ganska nyttighe. Uthtolkade och publicerade аff Erico Schrodero. Stockholm: hoos Ignatium Meurer, 1629. 224 s.
  11. Müller L. Pamiętniki Milerowe do panowania Stefana Batorego, króla Polskiego, Wielkiego Księcia Litewskiego, Ruskiego, Pruskiego, Mazowieckiego, Żmujdzkiego, Inflantskiego a Księcia Siedmiogrodzkie. Poznań: Trzemeszno, 1840. 169 s.
  12. Müller Polnische, Liffländische, Moschowiterische, Schwedische und andere Historien, so sich unter diesem jetzigen König zu Polen zugetragen. Das ist, Kurtze... Beschreibung welcher massen ... jetzt regierender König in Polen, Stephanus... der Erste, zum Regiment kommen, was für Krieg er deführet... und was jetzund für ein zustand in Liffland, Polen, Littawen und der Mosckaw sey. Darinnen auch die Schwedische Kriege wider den Moschowiter... beschrieben werden... Zusammen gezogen durch... Laurentium Müller... Franckfort am Mayn: gedruckt durch Martin Lechler, in Verlegung Sigmund Feyrabends, 1585. 52 s.
  13. Müller L Septentrionalische Historien, oder warhaffte Beschreibung der fürnembsten polnischen, liffländischen, moscowitertschen, schwedischen und andern Geschichten: So sich bey Regierung beeder Königen in Polen Stephani vnd Sigismundi deß dritten dieses namens, von Anno biß auff das 1593. Jar zugetragen: Jn zwey Bücher kurz verfasset. Amberg: Durch Michaëln Forstern, 1595. 209 s.
  14. [Sarnicki S.] Stanislai Sarnicii Annales, sive De origine et rebus gestis Polonorum et Libri octo. Habes hic priorem partem horum chronicorum, hactenus omissam et neglectam ab aliis authoribus: quae incipit ab Asarmoth.... et continuatur ad Lechum... Et tandem a Lecho ad nostra tempora, quid in istis terris actum sit... exponitur… Lib. 2. Kraków: M. Szarffenberger, 1587. 410 p.
  15. [Surius L.] Commentarius brevis rerum in orbe gestarum, ab anno salutis M.D. usque in annum M.D.LXXIIII ex optimis quibusque scriptoribus congestus, per F. Laurentium Surium carthusianum. Coloniae: apud gervinum Calenium, & haeredes Ioannis Quentelij, 1586. 1199 p.